Met de arrestatie en het ontslag van Ekrem İmamoğlu – burgemeester van Istanbul en door de oppositie aangekondigd presidentskandidaat tegen Erdoğan – op 19 maart, begon een proces dat zich uitbreidde met de gevangenneming en afzetting van tientallen door de belangrijkste oppositiepartij CHP gekozen burgemeesters en bestuurders in verschillende steden. Dit proces zet zich voort met nieuwe stappen die de democratie en de rechtsstaat verder ondermijnen.
Bij de gemeenteraadsverkiezingen van vorig jaar kwam de CHP als grootste partij uit de bus. Toch zijn inmiddels 14 CHP-burgemeesters afgezet en opgesloten, waarna de regering door haarzelf aangewezen bureaucraten als plaatsvervangers heeft benoemd.
Deze openlijke schending van democratie en recht leidde tot massale protesten waaraan honderdduizenden mensen in tientallen steden deelnamen. De toenemende kans dat de regering bij de komende presidentsverkiezingen de macht zal verliezen, drijft het regime van Erdoğan ertoe steeds agressiever op te treden. De stappen richting afschaffing van rechtsstaat en democratie gingen verder met de gerechtelijke beslissing van 8 september, waarbij het provinciaal bestuur van de CHP in Istanbul werd afgezet en het twee jaar eerder gehouden provinciale congres ongeldig werd verklaard. De rechtbank benoemde vijf personen om de partijorganisatie in Istanbul te leiden, waarvan er twee weigerden.
Volgens de grondwet en de wet kunnen beslissingen over verkiezingen en partijcongressen alleen door de Kiesraad worden genomen. Het congres en het gekozen bestuur van de CHP in Istanbul waren bovendien destijds door de Kiesraad goedgekeurd en functioneerden al twee jaar legaal.
Ondanks het ontbreken van bevoegdheid, leidde het besluit van de 45e Burgerlijke Rechtbank in Istanbul tot hevige protesten. Omdat dit besluit neerkwam op de ontmanteling van democratie en rechtsstaat, werd het partijgebouw met politiegeweld bezet om de door de rechtbank benoemde bestuurders hun functie te laten innemen, en werd het zittende bestuur uit het gebouw verwijderd. Duizenden mensen, waaronder parlementsleden, die zich tegen dit besluit verzetten, kregen te maken met politiegeweld.
VOLGENDE DOELWIT: HET LANDELIJK PARTIJBESTUUR VAN DE CHP
Het door Erdoğan al lange tijd autoritair bestuurde land verkeert in een economische crisis door zijn mislukte beleid. Tegelijkertijd is de CHP de grootste partij geworden en wordt aangenomen dat Ekrem İmamoğlu, wiens presidentskandidatuur inmiddels vaststaat, de volgende verkiezingen zal winnen. Dit heeft het Erdoğan-regime ertoe aangezet de laatste restanten van democratie en rechtsstaat te vernietigen. Terwijl stakingen verboden worden en de druk op journalisten, kunstenaars en intellectuelen verhevigt, is voeren van oppositie in feite illegaal verklaard.
Om de macht te behouden is Erdoğan volledig de weg van autoritarisme ingeslagen. Het volgende doelwit is het landelijk partijbestuur van de CHP. Na het partijcongres van 5 november 2023 – dat door de bevoegde constitutionele organen was goedgekeurd – startte de aanklager van Ankara een onderzoek wegens vermeende onregelmatigheden. Een rechtszaak werd aangespannen en de rechtbank besloot dat de zaak op 15 september 2025 zou dienen. Net als bij de zaak rond de provinciale organisatie in Istanbul wordt deze zaak als ongrondwettelijk en onwettig beschouwd, aangezien de rechtbank daar geen bevoegdheid over heeft. Ondanks de kritiek is het, gezien het door politieke instructies aangestuurde rechtssysteem, niet onwaarschijnlijk dat Erdoğan het huidige CHP-partijbestuur onder leiding van Özgür Özel zal laten afzetten.
PROTESTEN EN VERZET GROEIEN
Ondanks economische problemen, stijgende kosten van levensonderhoud en de toenemende autoritaire maatregelen, blijft de steun voor Erdoğan afnemen. Naarmate het regime macht verliest, reageert het agressiever. Toch groeit de maatschappelijke oppositie. Na de arrestatie van İmamoğlu gingen miljoenen mensen in tientallen steden de straat op. Zelfs onder voormalige AKP-kiezers neemt het wantrouwen en de onvrede toe. De duidelijke schendingen van grondwet en democratie maken de oppositie eerder veerkrachtiger dan dat zij onderdrukt wordt.
Als de rechtbank op 15 september besluit het nationale CHP-partijbestuur te ontbinden, zal de politieke chaos verder toenemen. Verwacht wordt dat er niet alleen in Istanbul maar in vrijwel alle steden grote protestacties zullen uitbreken.
Deze escalerende politieke crisis zal ook het “vredesproces” dat kortgeleden met de Koerdische beweging PKK werd hervat, in een kritieke en onzekere richting duwen. Een regering die zich zo ver van democratie en rechtsstaat verwijdert, kan de Koerdische kwestie niet op basis van vrede en democratie oplossen. Integendeel, het autoritaire optreden van Erdoğan zal leiden tot groter wantrouwen bij de Koerden en de kans vergroten dat de oppositie zich verder verenigt.
INTERNATIONALE DIMENSIE
Het Erdoğan-regime gedraagt zich intussen onverschillig ten opzichte van internationale reacties, profiterend van de toenemende geopolitieke spanningen en conflicten wereldwijd. Omdat landen vooral bezig zijn met hun eigen belangen, voelt Erdoğan zich vrij om intern steeds autoritairder te handelen. Westerse staten, waaronder de VS en EU-landen, verlenen het regime bovendien feitelijk steun door het in ruil voor samenwerking over migratie en geopolitiek vrij spel te geven op binnenlands vlak.
Toch ligt de sleutel niet bij staten maar bij internationale democratische solidariteit tussen volkeren.
De recente gebeurtenissen, en die welke nog komen gaan, tonen aan dat arbeiders, jongeren, intellectuelen, kunstenaars en journalisten in Turkije een sterke internationale solidariteit nodig zullen hebben.
DIDF
Federatie van Democratische Arbeidersverenigingen
